Autorë: Smajl Bala dhe Blendi Alushi
Botues: AIITC
Viti: 2011
ISBN: 978-9928-126-00-9
Besimi në Zotin e ka shoqëruar gjithmonë popullin shqiptar në vuajtjet që ka përjetuar përgjatë shekujve, ku feja islame ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm. Hoxhallarët kanë qenë promotorë të zhvillimit shpirtëror dhe shoqëror, duke u dalluar për rolin e tyre si imamë në xhami, si udhëheqës patriotë për fatin e kombit, madje edhe si komandantë në luftërat për lirinë e popullit shqiptar përgjatë historisë. Shumë kanë rënë dëshmorë për të mbrojtur jetën, nderin dhe tokën e këtij populli. Disa u vlerësuan dhe u dekoruan për vlerat e tyre patriotike, por shumë të tjerë u internuan ose u ekzekutuan nga regjimi komunist si rezultat i fuqisë së tyre të madhe intelektuale dhe shpirtërore. Ky botim interesant i autorëve Smajl Bala dhe Blendi Alushi, ndihmon lexuesin shqiptar të mësojë më shumë rreth jetës dhe veprës së këtyre personaliteteve islame të Shkodrës, me gjurmë të pashlyeshme në historinë e besimit islam në hapësirën shqiptare. Libri përmend gjithashtu xhamitë, mesxhidet dhe medresetë e rrethit të Shkodrës.
Disa nga myftinjtë dhe hoxhallarët më të shquar të rrethit të Shkodrës të përmendur në këtë botim janë:
Jusuf Efendi Tabaku (1797-1904)
I ardhur nga një familje hoxhallarësh, kreu studimet teologjike në Stamboll. Përveç funksionit të myftiut, ai ushtroi edhe funksionin e myderrizit në medresenë e Qafës. Por ai u dallua më së shumti për kontributin e tij patriotik, i aktivizuar në protesta gjatë periudhës së Lidhjes së Prizrenit, mbështeti kryengritjen e vitit 1834 dhe kërkoi përdorimin e gjuhës shqipe në medrese dhe xhami. Falë aftësive të tij, u dekorua me medaljen osmane “Mexhiti”, dhe pas ardhjes së demokracisë, u dekorua nga Presidenti i Republikës me titullin “Mësues i Popullit”.
Haxhi Vehbi Ahmet Dibra (1867-1937)
I lindur në Dibrën e Madhe, në një familje me tradita fetare dhe patriotike. Mori titullin Hafiz dhe u përqafua me Sheriatin Islam. Fillimisht u emërua imam dhe më pas myfti i Dibrës. Por ai ishte gjithashtu patriot i zjarrtë në çështjen kombëtare. Në vitin 1909 u zgjodh Kryetar i Kongresit të Dibrës, dhe në 1912 u emërua Nënkryetar i Kuvendit të Vlorës, ku së bashku me Ismail Qemalin ngritën flamurin në Vlorë, duke shpallur Pavarësinë. Ai udhëhoqi me përkushtim kryengritjen e Dibrës kundër pushtuesve serbo-malazezë. Në 1916 ishte iniciator i themelimit të Gjykatës së Lartë të Sheriatit në Shkodër, ku u zgjodh kryetar i saj. Nga viti 1923 deri 1929 ishte kryetar i Komunitetit Mysliman të Shqipërisë. Luftoi për përdorimin e gjuhës shqipe dhe në 1916 bëri të mundur që vula e gjykatës së Lartë të Sheriatit të shkruhej me shkronja shqipe. Presidenti i Republikës e dekoroi me Urdhrin e Lirisë të Klasit të Parë.
Xhemal Hasan Naipi (1887-1955)
Vjen nga një familje e Shkodrës e njohur për detyrën e kadinjve. Kreu studimet e teologjisë në Stamboll. Përveç kadiu dhe më vonë myftiu i Shkodrës, ai ishte edhe kryetar i Komisionit të Arsimit në Shkodër dhe drejtor i përgjithshëm i Vakëfeve të Shqipërisë. Ai tregoi vlera patriotike si delegat në Kongresin e Lushnjes, si deputet në Parlamentin Shqiptar, si kryetar i Lëvizjes Ligjore. U dekorua nga Presidenti i Republikës me Urdhrin e Klasit të Parë për aktivitetin patriotik dhe politik, si dhe me medaljen “Pishtari i Demokracisë”.
Salih Efendi Myftia (1891-1978)
Vjen nga një familje me traditë fetare. Kreu studimet teologjike në Vlorë me teologun Haxhi Vehbi Dibra. Punoi si imam, drejtor medreseje dhe kryetar i Shkodrës dhe Gjakovës. Ishte shembull i përsosur i tolerancës ndërfetare, duke krijuar lidhje të ngushta me klerin katolik dhe ortodoks. Ai ishte madje i pari që lidhi flamuj festiv dhe drita elektrike nga minarja e xhamisë së Fushë-Çelës me kambanoren e kishës françeskane për çdo festë fetare dhe kombëtare. U lirua nga Viktor Emanueli III dhe u internua në Gjirokastër në 1939. La Shqipërinë për në Itali dhe më pas për në SHBA, ku vdiq.
Haxhi Faik Shehu Qazim Hoxha (1930-2011)
Ishte teolog dhe udhëheqës i Tarikatit, gjithashtu profesor në Medresenë e Tiranës. Më vonë filloi të punonte në kooperativën artizanale në Shkodër. U arrestua dhe vuajti dënim me burg deri në 1989. Me ndryshimin e sistemit, u riaktivizua me detyra fetare, ku u zgjodh myfti i Shkodrës. Ai dha një kontribut të jashtëzakonshëm në riorganizimin e institucioneve fetare dhe ndërtimin e xhamive të reja në Shkodër. Punoi gjithashtu për harmoninë dhe lidhjen e ngushtë mes tre besimeve fetare. U nderua me titullin “Qytetar Nderi” i Shkodrës për kontributin e tij gjithëpërfshirës.